Ο ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ (Λαμπράκηδες) & ο ΡΑΣΣΕΛ

Υλικό για την Μαραθώνια πορεία ειρήνης του 1963 και τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη

Πρόλογος  http://www.sarantakos.com/i

 

Στο σημείωμα αυτό δεν έχω σκοπό να κάνω τον ιστορικό, έστω και ερασιτεχνικά, απλώς να συγκεντρώσω κάποιο υλικό ώστε να είναι διαθέσιμο στο Διαδίκτυο, έτσι σαν υλικό αναφοράς. Όπως θα δείτε στέκομαι περισσότερο στα θέματα που είναι σχετικά άγνωστα (π.χ. πορεία του Όλντερμάστον) και λιγότερο στα ήδη γνωστά (συνθήκες της δολοφονίας) που τα προσπερνάω μια και έχουν γραφτεί τόσα και τόσα από πολύ αξιότερους.

 

Πηγές μου ήταν το ηλεκτρονικό αρχείο του ΑΣΚΙ (http://askiweb.eu), το βιβλίο Ελληνικό Ροκ του Μανώλη Νταλούκα (εκδ. Άγκυρα 2006) και κάποιες εφημερίδες είτε της εποχής είτε τωρινές. Τις φωτογραφίες που πήρα από τον Νταλούκα τις σημειώνω με (Ντ) και από το ΑΣΚΙ με (ΑΣΚΙ).

 

Μια πολύ καλή εξιστόρηση της Μαραθώνιας πορείας του 1963 υπάρχει στο άρθρο του Γιώργου Πετρόπουλου από τον Ριζοσπάστη της 11.5.2003 που μπορείτε να το διαβάσετε εδώ, άψογα ντοκουμενταρισμένο και πολύ κατατοπιστικό.

 

Αναδημοσιεύω επίσης ένα άρθρο του Βασίλη Βασιλικού, του συγγραφέα του Ζ, που είναι κι αυτό πολύ ενδιαφέρον. Παίρνω όμως το θάρρος να διορθώσω μερικά σημεία όπου ο συγγραφέας δεν θυμάται καλά.

 

 

Πριν από το Μαραθώνα: Λονδίνο και Όλντερμάστον

 

Το αγγλικό αντιπυρηνικό κίνημα, δηλαδή η οργάνωση CND (Campaign for Nuclear Disarmament) και αργότερα η πιο ριζοσπαστική «Επιτροπή των 100» με πρόεδρο τον φιλόσοφο Μπέρτραντ Ράσελ ξεκίνησαν το 1958 τις πορείες ειρήνης από το Λονδίνο έως το Όλντερμάστον (Aldermaston), χωριό του Μπέρκσιρ όπου υπήρχε Ερευνητικό Εργαστήριο Ατομικών Όπλων. Από το 1960 η φορά της πορείας αντιστρέφεται: ξεκινούν από το Όλντερμάστον και καταλήγουν στο Λονδίνο. Οι πορείες γίνονταν κάθε Πάσχα και κρατούσαν περισσότερες από μία ημέρες (η απόσταση είναι 52 μίλια, δηλ. πάνω από 80 χιλιόμετρα). Οι πορείες γίνονταν το τετραήμερο του Πάσχα. Έτσι, η πορεία του 1963 έγινε περί τις 12-15 Απριλίου. Το Πάσχα (εκείνη τη χρονιά το ορθόδοξο Πάσχα συνέπιπτε με των καθολικών) ήταν στις 14 Απριλίου. Συμμετείχε ελληνική αντιπροσωπεία, με τον Γρηγόρη Λαμπράκη, τον Μανώλη Γλέζο, τον Λεωνίδα Κύρκο.

 

Φωτογραφία του ελληνικού κλιμακίου στο Λονδίνο. Δεξιά ο Λαμπράκης, δίπλα ο Κύρκος με μπερέ. Αριστερά ο Γλέζος. (ΑΣΚΙ)

Στην πορεία, ο Λαμπράκης κάτω από το ελληνικό πανό –το ίδιο που θα ανοίξει σε μερικές μέρες στον Μαραθώνα (ΑΣΚΙ)

Άλλο στιγμιότυπο. Ο Λαμπράκης και η γυναίκα του Ρούλα κρατούν το πανό. Πίσω με τον μπερέ ο Λ. Κύρκος (Ντ)

 

Η πορεία του 1963 σημαδεύεται από ένα γεγονός: τις μέρες της πορείας, μια οργάνωση, οι «Κατάσκοποι της ειρήνης» δίνουν στη δημοσιότητα τις θέσεις των μυστικών πυρηνικών καταφυγίων που προορίζονταν για περιφερειακές έδρες της κυβέρνησης σε ενδεχόμενο πυρηνικό πόλεμο. Καθώς το μπούνκερ αρ. 6 βρίσκεται όχι μακριά από τη διαδρομή της πορείας, 1.000 διαδηλωτές παρεκκλίνουν, αγνοώντας τις εκκλήσεις των διοργανωτών, και το αποκαλύπτουν, προκαλώντας πολιτικό σκάνδαλο.

 

Στο μεταξύ, στην Ελλάδα, ο Σύνδεσμος Μπέρτραντ Ράσελ έχει προαναγγείλει πορεία ειρήνης από το Μαραθώνα στην Αθήνα για τις 21 Απριλίου 1963, Κυριακή του Θωμά. Από τις αρχές Απριλίου η κυβέρνηση έχει απαγορέψει την πορεία. Οι διοργανωτές επιμένουν ότι η πορεία θα γίνει. Φτάνει στην Αθήνα πολυμελής αγγλική αντιπροσωπεία για συμμετοχή στην πορεία. Ο ίδιος ο Μπέρτραντ Ράσελ είχε δηλώσει ότι θα συμμετάσχει («τότε θα συλληφθεί και αυτός», είχε σχολιάσει ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης) αλλά βέβαια στην ηλικία του (ήταν τότε 91 ετών) αυτό δεν ήταν δυνατό· ωστόσο, συμμετείχε ο γραμματέας του.

 

Η κατάσταση περιπλέκεται επειδή τις παραμονές, και συγκεκριμένα στις 20 Απριλίου, Μεγάλο Σάββατο, φτάνει στο Λονδίνο η βασίλισσα Φρειδερίκη, συνοδευόμενη από τον διάδοχο (τον Κοκό)  και διάφορους πρίγκιπες και πριγκίπισσες, σε ιδιωτική επίσκεψη, για να παραστεί στους γάμους της Αλεξάνδρας του Κεντ, αδελφής της βασίλισσας Ελισάβετ. Την ίδια μέρα θα γίνει το περίφημο επεισόδιο με το χαστούκι που έδωσε (ίσως) στη Φρειδερίκη η Μπέτυ Αμπατιέλου. Για το επεισόδιο αυτό έχω γράψει αναλυτικά εδώ.

 

 

Φωτογραφία της Μπέτυς Αμπατιέλου ενώ επιχειρεί να διασπάσει τον αστυνομικό κλοιό (Ελευθεροτυπία)

Φωτογραφία της Μπέτυς Αμπατιέλου το 1962 (ΑΣΚΙ)

Χαρταετός της ειρήνης από μέλη του Συνδέσμου Ράσελ. Η αστυνομία τους συνέλαβε για κομμουνιστική προπαγάνδα. (Ντ)

Γελοιογραφία του Μποστ (Ελευθερία 21.4.63) που δείχνει τον Λαμπράκη να ζητάει να επιτραπεί η πορεία. Τα λόγια του είναι παραλλαγή ενός τραγουδιού που είχε φτιάξει για την πορεία ο Μίκης. Το ίδιο και ο «ύμνος της ΕΡΕ» στην ταμπέλα. Υπάρχουν κι άλλες αναφορές σε γεγονότα της εποχής, που δεν με παίρνει ο χώρος να τις εξηγήσω, αν υποτεθεί ότι τις ξέρω.

 

Η πορεία του Μαραθώνα

 

Ξημερώματα Κυριακής 21 Απριλίου οι πρώτες ομάδες διαδηλωτών ξεκινούν. Η αστυνομία χτυπάει και συλλαμβάνει.

 

Με το μούσι, ο Πατ Ποτλ, γραμματέας του Μπέρτραντ Ράσελ. Με τη γραβάτα ο Μιχ. Περιστεράκης. (Ντ)

Μετά την επίθεση της αστυνομίας. Ένας αστυνομικός πάει να χτυπήσει τον Ποτλ, άλλοι σέρνουν τον Περιστεράκη (Ντ)

 

Ισχυρές δυνάμεις της Χωροφυλακής και της Αστυνομίας έχουν αποκλείσει την περιοχή από το Γηροκομείο έως τον Τύμβο. (Ριζοσπάστης)

 

Ο Μίκης Θεοδωράκης δεν απέφυγε τη σύλληψη. Τον έπιασαν μαζί με τον Μίνο Αργυράκη στις 8 το πρωί, ενώ βάδιζε στο πεζοδρόμιο της Κηφισίας, έξω από τον κινηματογράφο Άνεσις. Εδώ,σκίτσο του Μίνου Αργυράκη παρασταίνει τη σύλληψη (ΑΣΚΙ)

 

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης ξεκίνησε αξημέρωτα με το αυτοκίνητό του. Μαζί του είναι η γυναίκα του Ρούλα, η Γιούλα Λιναρδάτου και ο Κύπριος ποιητής Τεύκρος Ανθίας, ο οποίος ζούσε τότε στο Λονδίνο και είχε έρθει μαζί με τον Λαμπράκη μετά το τέλος της πορείας του Όλντερμάστον. Για τον Ανθία, που έζησε πολυτάραχη ζωή και έδωσε αξιοπρόσεκτο ποιητικό έργο, χρωστάω να γράψω άλλη φορά. Να πούμε ότι στα νιάτα του, στη δεκαετία του 1920, έζησε στην Αθήνα και δημοσίευσε το 1928 τη συλλογή «Τα σφυρίγματα του αλήτη». Σύμφωνα με τον Νταλούκα, ο επίλογος στη συλλογή αυτή, ένα αριστουργηματικό ποίημα που μπορείτε να διαβάσετε εδώ, αγαπήθηκε από τη νεολαία που το έμαθε από απαγγελίες του Ανθία σε αυτή την πρώτη απαγορευμένη πορεία. Μια όχι και πολύ πετυχημένη φωτογραφία του Ανθία από την Αυγή, 1962 (ΑΣΚΙ)

 

Φτάνοντας στον Μαραθώνα, ο Λαμπράκης αιφνιδιάζει τους πάντες, ανεβαίνει στον Τύμβο, φωνάζει «Ζήτω η ειρήνη», και ξεδιπλώνει το πανό από το Όλντερμάστον, που το είχε κρυμμένο μέσα στο κουμπωμένο σακάκι του. Και κατεβαίνει τα σκαλιά, τεράστιος. (Ντ)

 

Και ξεκινάει την πορεία μόνος, ενώ οι αστυνομικοί, αμήχανοι (έχει βουλευτική ασυλία, μην ξεχνάμε) τον αφήνουν και απλώς τον παρακολουθούν.

 

Οδοιπορεί μόνος με το πανό απλωμένο. (Ντ)

Άλλη λήψη, φωτογραφία που έγινε εξώφυλλο στο βιβλίο του Κ. Πορφύρη που κυκλοφόρησε μετά τη δολοφονία (ΑΣΚΙ)

 

Μόνος, αλλά όχι για πολύ. Ο 16χρονος Ανδρέας Μαμωνάς, που έχει ξεγλιστρήσει μέσα από τα καλάμια και απέφυγε τα μπλόκα, τον πλησιάζει. Ο Λαμπράκης του δίνει να κρατήσει τη μιαν άκρη του πανό. (Ντ)

 

Οι δύο γίνονται τρεις: ο τρίτος είναι ο κρεοπώλης Μπάμπης Παπαδόπουλος (Ντ)

 

Λίγο πριν από τη στροφή της Ραφήνας βγαίνει μέσα από τα χωράφια ο ηλεκτρολόγος Παντελής Γούτης και δίνει ένα φιλί στον Λαμπράκη, ένδειξη ευγνωμοσύνης γιατί ο γιατρός είχε σώσει τη ζωή της γυναίκας του. (Ντ)

 

Μετά τη στροφή της Ραφήνας, τα μπλόκα γίνονται πιο επίμονα –του παίρνουν το πανό, συλλαμβάνουν ή απομακρύνουν τους συνοδοιπόρους.

 

Ο Λαμπράκης ανάμεσα σε χωροφύλακες (Ριζοσπάστης) και προσπαθώντας να περάσει ένα μπλόκο (Ριζοσπάστης) κι άλλο ένα μπλόκο (ΑΣΚΙ)

 

Τελικά, «κοντά στο Χαρβάτι θα συλληφθεί και ο Λαμπράκης. Στην πραγματικότητα θα απαχθεί, θα επιβιβασθεί βιαίως σε καμιόνι κι αφού τον περιπλανήσουν στα χωριά της Νέας Μάκρης και Μαραθώνα, στο Σούλι, στο Γραμματικό και το Καπανδρίτι, μέσω της οδού Τατοΐου, ύστερα από μια διαδρομή τρεισήμισι ωρών, θα τον εγκαταλείψουν στη Νέα Ιωνία» (από το άρθρο του Γ. Πετρόπουλου στον Ριζοσπάστη).

 

 

Πάλι στο Λονδίνο

 

Ο Λαμπράκης μετά την πορεία ξαναφεύγει για Λονδίνο, πιθανότατα μαζί με τον Ανθία. Η Φρειδερίκη, που είχε αναγκαστεί να μείνει μερικές μέρες σε κάποια βασιλική κατοικία στην εξοχή, για να γλιτώσει τις συνεχείς διαδηλώσεις, επιστρέφει στο Λονδίνο και γίνεται πάλι στόχος των διαδηλωτών. Στις 28 Απριλίου, ο Λαμπράκης επισκέπτεται το ξενοδοχείο Κλάριτζες μαζί με την Μπέτυ Αμπατιέλου και ζητάει ακρόαση από τη βασίλισσα. Δεν γίνεται δεκτός. Δίνει συνέντευξη τύπου όπου δηλώνει ότι στην Ελλάδα κυβερνάει όχι ο πρωθυπουργός, όχι ο βασιλιάς, αλλά η βασίλισσα. Γυρίζοντας πίσω η Φρειδερίκη φαίνεται πως είπε κάτι σαν «Δεν θα με απαλλάξει κανείς από αυτόν»;

 

 

Η δολοφονία

 

22 Μαΐου 1963, ο Λαμπράκης δολοφονείται στη Θεσσαλονίκη. Πιο σωστά: στις 22 Μαΐου χτυπήθηκε από τους Εμμανουηλίδη και Γκοτζαμάνη, πάλεψε με το θάνατο πέντε μέρες, στις 28 Μαΐου πέθανε.

 

Μόλις τελειώνει η ομιλία στη συγκέντρωση της ΕΕΔΥΕ, ο Λαμπράκης χειροκροτείται. Σε λίγο θα βγει στο δρόμο. (ΑΣΚΙ)

Θανάσιμα τραυματισμένος από το φονικό χτύπημα. (ΑΣΚΙ) traumatismenos

Το τρίκυκλο των φονιάδων (ΑΣΚΙ)

Σχέδιο του Μίνου Αργυράκη, εμπνευσμένο από τη φωτογραφία του Τύμβου, δημοσιεύτηκε στην Αυγή τη μέρα του θανάτου του Λαμπράκη (Ντ)

Η πάνδημη κηδεία (ΑΣΚΙ)

Το πανό της Ειρήνης, στην κηδεία. Πρώτος αριστερά ο Νίκος Κιάος και δεξιά ο Μιχ. Περιστεράκης (Ντ)

Συλλήψεις διαδηλωτών τις μέρες εκείνες (ΑΣΚΙ)

Μπροστά σε μια φωτογραφία του Λαμπράκη Χειρόγραφο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου (ΑΣΚΙ)

«Όπου Γρηγόρης θα ορμάς!» Οδηγίες προς οδηγούς τρικύκλων από τον Μποστ (Ντ)

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s